مستند مراسم نخل دِربِندي

گزارش کامل عزاداری تاسوعا و عاشورای حسینی در بعضی از روستاهای اطراف اصفهان. مراسم:

نخل دِربِندی

گزارشی از خادم اهل بیت (ع) مرضیه رحیمی داپاری؛ جمعه و شنبه 1 و 2 آبان ماه 1394

توضیح کامل مراسم نخل دِربِندی:

گزارش تصویری از مراسم عزاداری یک‌خانـــواده در روستا......

1- معرفی روستا:

اینجا گردنه‌ی "ملا احمد" روستای "ملا احمد" کیلومتر 105 اتوبان اصفهان – نایین؛
اینجا 1000 کیلومتر تا مشهد است و گاهاً میزبان کاروان‌ها و دسته‌های مذهبی جنوب به قصد زیارت امام رضا علیه السلام هستند.
روستای کوچک و خوش آب و رنگی با مردمان محب اهل بیت علیهم السلام.
روستایی که کلمه "آلودگی هوا" در آنجا معنایی ندارد و هوا، مانند دل مردمانش پاک است.
روستایی کنار جاده، همراه با حسینیه و مسجد که از قدیم پایگاه‌هایی برای چند روستا بوده و اکنون تنها یک خانواده سکونت دارد.

این روستا دارای نخلی به قدمت حدود 300 سال است که هرساله با تجمع روستاهای اطراف در اینجا، دسته‌ای نخل به دوش، شروع به گذر از چندین روستا می‌کردند.

از شلوغی شهر و اجتماعات مصلی‌ها و دسته‌های میلیونی و هیئات متعدد خبری نیست و تنها یک‌خانواده زندگی می‌کند.

یک‌خانواده‌ای که به آنچه دیده‌ام، هرسال تنها به عشق گرفتن مراسم حسینی، تلاش بی وقفه‌ی زیبا و درعین حال سختِ روستاییِ خویش را ادامه می دهند!

یک‌خانواده‌ای که به گفته خود؛ فردا نوکری مهمانان عزیزی که از سراسر کشور (و حتی جهان) به دعوت امام حسین علیه السلام در این نقطه گردهم‌ می‌آیند را می‌نمایند.

تا همــــگی به مثابه 1 خانــواده، به سوگ بنشینیم.

فردا تاسوعای حسینی ست.....

---------------------------------------------------------------

نه رسم است!

نه قانون!

نه اجبار !

که با وضو باشند؛

ولی تمام کارهای روزمره اینجا با وضو انجام می شود، چه برسد به خادمی حسین علیه السلام....

2- توضیح از مراسم نخل‌برداری:

مراسمات نخل‌برداری که در اکثر مناطق مانند يزد، كاشان، نائين، نطنز و ... (هریک با آداب و رسوم خاص به خود) در ايام محرم اجرا مي‌گردد، سابقه ديرينه و كهن دارد.

نخل؛ تابوت و حجله مانند بزرگ و بلندی‌ست که آنرا با پارچه‌های ابریشیمی رنگارنگ و آینه و چراغ و زنگوله و.... می‌آرایند و روز عاشورا به عنوان تابوت امام حسين علیه السلام حركت داده مي‌شود. چون شبيه به درخت خرما مي شود، نخل گفته شده است. «لغت‌نامه دهخدا و فرهنگ نظام»

نخل؛ تجسم خیمه‌های حرم امام در کربلا
نخل؛ یادآور گهواره جوانان اهل بهشت (یعني حضرت امام حسن (ع) و حضرت امام حسين (ع) مي باشد و چون مقام صاحبان گهواره عظيم است نخل را بزرگ ساخته اند)
نخل؛ جبرانِ تشییعِ پیکرِ مطهرِ سالارِ شهیدان
نخل؛ کجاوه و محملی برای زینب کبری سلام الله علیه

درباره پيدايش نخل:

1- برخي از نويسندگان با اشاره به تابوتي كه در زمان حضرت موسي (ع) موجود بود و به آن «صندوق عهد» مي گفتند، و قوم حضرت موسي (ع) از آن نگهداري نموده و آن را وسيله پيروزي خود مي دانستند، چنين نتيجه مي گيرند: «احترام به تابوت و نخل در ميان اقوام و پيروان آئين هاي ديگر بوده است و در بين شيعيان محتملا از قرن چهاردهم هجرت، سنت نخل و نخل بندي پديد آمد و رفته رفته وسيله مورد احترام مردم قرار گرفت و حركت آن در اثر نواحي ايران، جزء رسومات ايام محرم شد» (غلامرضا، گلي زواره، تحقيقي درباره نخل ماتم، روزنامه اطلاعات، 7 شهريور، 1370).

2- سابقه پيدايش نخل به قبل از اسلام و زمان ساسانيان مي رسد، زيرا هنگامي كه خسرو پرويز به دست شيرويه كشته شد، تابوت بزرگ و زينت داده شده را برايش تدارك ديدند.

3- حركت نخل ويژه آئين هاي مربوط به سوگ سياوش است كه در سنت هاي شيعيان راه يافته است (روزنامه اطلاعات، 4/2/81، نگاهي به پيشينه نخل گرداني در ايران).

4- نخل نوعي زينت شده عمادي است كه در گذشته رسم بود براي بزرگان قوم حمل مي نمودند.

5- مراسم مربوط به نخل در بين هنديان مرسوم بوده، كه بعداً در ميان شيعيان متداول شده است.

مراسم نخل دِربِندی:

مراسم ویژه تاسوعا عاشورا در روستاهای اطراف اصفهان- نایین که حدود 300 سال قدمت دارد.

نخل دِربِندی اصطلاح نائینی به معنای بستن و پوشاندن لباس؛ آماده سازی و سیاه پوشی نخل جهت مراسم عزاداری امام حسین (ع) است.

در این مراسم، صبح تاسوعا از روستاهای اطراف به روستای ملا احمد (هم اکنون تنها 1 خانوار سکونت دارد) که از قدیم میزبان نخلِ امام حسن (ع) هست، می‌آیند و دسته سینه زنی همراه با نخل به یاد کاروان پیاده فرزندان حسین (ع) پیاده چندین روستا را طی می‌کنند و دسته بزرگتر شده تا به روستای دلگشا که میزبانِ نخل امام حسین (ع) هست برسند. شب تاسوعا هردو نخلِ برادر برای وداع کنار هم گذاشته می‌شوند تا روز عاشورا که مراسم خداحافظی دو نخل هست....

از قدیم، در این مراسم هرساله روستاها و شهرهای بین اصفهان – نائین حضور داشتند (ولو تعداد کم) و پیاده‌روی بین روستاهای بیشتری بود که امسال تنها گذر از روستاهای ملا احمد- جوکاران – میرلف الله – دلگشا سپری شد
روستاها: ملا احمد – گریز – عطر افشان – جوکاران – سید آباد – میر لطف الله – دلگشا – داپار – صالح آباد – مرغی – قیوم آیاد – کبر آباد – کاظم آباد - ابچویه – محمودی - قلعه دار - موسی آباد - امام زاده قاسم - رسول آباد - مظفر آباد – باد افشان – وج – اروجه – مشکنان و ....
شهرها: کوهپایه - تودشک (شامل تودشک، کریم آباد، تودشکچویه، صادق آباد، رجون، مزرعه نو و...)

این مراسمِ دو روزه؛ در سال، دو بار انجام می‌شود:

- یکی تاسوعا و عاشورای حسینی

- یکی 27 و 28 صفر

هفته‌ها برنامه‌ریزی و آماده سازی حسینیه و روستا برای استقبال از عزاداران توسط فامیل‌ها که اصفهان و... هستند بماند؛ می‌خواهم از مراسم چندین ساله‌ی این دیار بگویم:

مستندی از مراسم نخل دِربِندی:

واژه‌ای نائینی به معنای لغوی: بستن نخل
معنای کاربردی: آماده سازی و سیاه پوشی نخل جهت مراسم عزاداری امام حسین علیه السلام

نخلِ روستای ملا احمد به دلیل قدمت بیشتر ( حدود 300 سال) به نخل برادر بزرگتر، امام حسن علیه السلام:

و نخلِ روستای دلشگا که کمی دیرتر ساخته شد به نخل امام حسین علیه السلام معروف است:

بنابراین همه ساله، این مراسم از روز تاسوعا در روستای ملا احمد (میزبانِ نخلِ برادرِ بزرگ)، آغاز و پس از پیاده‌روی بین چند روستا و رسیدنِ شب هنگام (قبل از نماز) به روستای دلگشا (میزبانِ نخلِ برادرِ کوچک) پایان می‌گیرد که دو نخل، شب عاشورا جهت وداع در کنار همند و ظهر عاشورا ادامه مراسم و خداحافظی دونخل ......

شب قبل از تاسوعا، خادمین (فامیل‌ها از اصفهان) به حسینیه روستای ملا احمد آمده و نخل را می‌آرایند و سیاه پوش می‌کنند.

برای همین، تاسوعا عاشورا در این روستاها به نخل دِربِندی معروف است!

صبح تاسوعا، دسته‌های عزاداری از روستاهای اطراف (گریز، عطر افشان و ....) به گردنه‌ی "ملا احمد" می‌آیند.

در قدیم، مرحومه کبری رحیمی داپاری (مادر تنها خانواده‌ی بازمانده روستای ملااحمد)، قبل از شروع مراسم با نان‌های مخصوصش از عزاداران پذیرایی می‌کرد؛ نانی از جنس عشق؛ نانی که از کاشت دانه‌ی گندمش تا طبخ، با عشق به اهل بیت و تعظیم درگاه الهی شکل گرفت تا بتواند قوّتِ حملِ نخل و پیاده‌‌روی طولانی عزاداران باشد.

و امسال اولین سال برپایی مراسم بی حضور، پس از تولدش بود.......
و این‌بار دسته عزاداران در خانه‌اش از او پذیرایی کردند:

دسته، پس از عزاداری در حسینیه‌ی "امیرالمؤمنین" روستای ملا احمد،

به همراه نخل، به یاد کاروان فرزندان امام حسین علیه السلام به راه می‌افتد....

نخلی نه چندان سبک(!) به نماد تابوتی از امام حسن و امام حسین علیهما السلام که علمدارانش با نیت و حاجت، گریه کنان بر دوش می‌کشند....

نخلی از جنس عشق و مهری که امام در دلها نهاد، با چوبی از درختانی که ریشه در خاک همینجا و قطره قطره سیراب کردنشان به نوکری اجدادِ همین روستا از مهریه فاطمه سلام الله علیها شکل گرفته.

و با روکشی از تاروپود ولایت‌مداری و عشق به اهل بیت علیهم السلام....

...

نخل بر دوش، پس از گذر از قبرستان و مزار "ولی الله منتظر القائم" (همسر مرحومه رحیمی) میزبان و خادم چند ساله‌ی عزاداران و پدر تنها خانوار بازمانده‌ی روستای ملا احمد، دسته‌ی عزاداری به راه می‌افتد،

همکاری پلیس راه اصفهان-نائین و نائین-یزد و کلانتری تودشک و .... برای حفظ امنیت عزاداران؛ تا بی‌نصیب نمانند ازین قافله:

و بی نصیب نبودن مسافرانِ راه از مراسم تاسوعا و عاشورا....
چه مسافرانی که همراه ما، در ماشین سینه زدند و حتی چند قدمی همراهی‌مان کردند. اجر همه با سیدالشهدا....

به هر روستا که می‌رسند، پس از استقبال آن روستا از عزاداران حسینی، مردمانش با دسته‌ی خود، به این حلقه اضافه شده......

این زن و شوهر (پدر و مادر شهید) باز مانده‌های روستای جوکارانند که همه ساله با اسفند به استقبال دسته می‌آیند. با زمزمه‌ی:
خوش آمدید خوش آمدید - اجر شما به شه دین

در هر منزل که نخل بایستد، زنان از زیر نخل رد می‌شوند تا بر دوش بکشند این غم را ....

پیاده‌روی زیاد است ولی پیر و جوان نمی‌شناشد!

تمام راه را در کنار جاده‌ها و خاک‌ها و خارها و روستاها، با مدیحه سرایی و ذکر مصیبت طی می‌شود:

منزلگاه آخر روستای دلگشاست؛ جایی که نخل دوم، یعنی نخل امام حسین علیه السلام هست.
اول روستا، نخل امام حسن علیه السلام به همراه دسته، استقبال از نخل امام حسین علیه السلام و تمام عزادارانش را بجای می‌آورند.

اکنون عصرِ تاسوعاست.... تا شب (قبل از اذان مغرب) همه در سوگ می نشینیم و به هنگام رفتن، نخلِ امام حسن علیه السلامِ گردنه‌ی ملااحمد به عنوان میهمان، در روستای دلگشا در کنار نخل امام حسین علیه السلام گذاشته می‌شود. این حرکت به عنوان شب وداع دو نخل است تا فردا مراسم خداحافظی دو نخل .....

امروز عاشوراست... عزاداری صبحِ عاشورا در هر روستا جدا برگزار می‌شود.

وعده‌ی عزارادارنی که دیشب به روستاهای خود بازگشتند، بعد از نماز ظهر عاشورا در روستای دلگشاست.

ذکر مصیب و مدیحه سرایی می‌کنند و تاریخ را شرمنده از این روز.....

در آخر عزاداری، زیارت مخصوص امام زمان (عج) (رو به قبله) را می‌خوانند و مراسم خداحافظی دو نخل انجام می‌شود.

و حال نوبت خداحافظی دو نخل..............................

مراسم خداحافظی دو نخل را با همخوانی دسته جمعی این شعرها پایان می‌گیرد:

ما دعا گفتیم و رفتیم با همه

اجر هر یک با عزیز فاطمه

ما دعا گفتیم و رفتیم زین زمین

اجر هر یک با امیر الؤمنین

جوابِ روستای حافط نخلِ امام حسین علیه السلام:

اهل عزایِ شاهِ دین

سینه‌زنان شاه دین

خوش آمدید خوش آمدید

اهلاً و سهلاً مرحبا

خوش آمدید خوش آمدید

خداحافظ ای برادر زینب......

مراسم تمام شد و همه منتظر 27-28 صفرند برای برپایی دوباره مراسم....

لحظه‌های عمرِ زندگی می‌گذرد و تنها عکسهایی به یادگار می‌ماند؛

عکس‌هایی که می‌تواند برگه‌ی ورودی‌مان باشد؛ با شهرتی به نام "خادم حسین!"

برای تکمیل مستندم، گوشه چشمی می‌اندازیم بر این بی‌ادعانی که در روستای دور افتاده، خالصانه خدمت کردند؛ هرچند که قابِ دوربینم به اندازه بزرگیِ اینان نیست......

نقشِ "هیهات منا الذله" بر قلبش حکاکی کرده؛ پیرمردی که دردِ گلوی خویش را با شنیدنِ گلوی حسین فراموش کرد....
با شنیدن؛ نه دیدن!!!!!
یـــــــا الله.... من تابِ دیدنِ همین عکس را هم ندارم.
زینـب! تو چه کشیدی؟؟؟؟ چه دیدی؟؟؟؟ که مارایت الا جمیلا سر دادی؟؟؟